Aktualności

Protokół pierwszego posiedzenia Sejmu Śląskiego w Katowicach z 10 października 1922 roku – wpisany na listę UNESCO

Uroczyste wręczenie certyfikatu miało miejsce 26 czerwca 2024 roku w Pałacu Belwederskim w Warszawie. W imieniu Archiwum Państwowego w Katowicach odebrała go dyrektor Sławomira Krupa. Wydarzenie poprzedziło otwarcie wystawy plenerowej „Pamięć Polski. Lista Krajowa Programu UNESCO Pamięć Świata – 5. edycja” w warszawskiej Kordegardzie.

Sejm Śląski był władzą ustawodawczą w zakresie praw autonomicznych, udzielonych województwu śląskiemu mocą ustawy konstytucyjnej z dnia 15 lipca 1920 roku, która zawierała jego statut organiczny. Na jej mocy województwo było częścią Rzeczypospolitej Polskiej, ale równocześnie posiadało prawa „samorządne”, co było wyjątkową formą sprawowania władzy w ówczesnej Polsce. Ta samorządność przejawiała się w szerokich uprawnieniach władz administracyjnych i samorządowych, w tym odrębnej policji, szkolnictwie i sprawach wyznaniowych, ubezpieczeniach socjalnych i podatkach, a także w dziedzinie finansowej, czego wyrazem był odrębny Skarb Śląski. Z kompetencji Sejmu Śląskiego wyłączono natomiast sprawy wojskowe i polityki zagranicznej, które podlegały Sejmowi RP w Warszawie. W skład województwa śląskiego wchodziły tereny Górnego i Cieszyńskiego Śląska, które po I wojnie światowej znalazły się w granicach Polski.

Pierwsze posiedzenie Sejmu Śląskiego odbyło się 10 października 1922 roku, a otworzył je Prezes Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej Julian Nowak, który przedstawił założenia polityki Rządu Rzeczypospolitej wobec województwa śląskiego. Obrady – aż do wyboru nowego marszałka – poprowadziła Janina Omańkowska, druga na świecie kobieta przewodnicząca parlamentu. Następnie odczytano depesze gratulacyjne, między innymi od Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego, który życzył owocnej pracy oraz słał pozdrowienia całej ludności Górnego Śląska.

Jednostka wpisywana obecnie na listę UNESCO jest integralną częścią większego zbioru dokumentów odzwierciedlających całokształt działalności Sejmu Śląskiego w latach 1922–1939, który zawiera akta Biura Sejmu Śląskiego oraz niewielką spuściznę klubów poselskich. Losy tych archiwaliów były tak trudne i skomplikowane jak historia Polski i Górnego Śląska. Początkowo przechowywano ją w gmachu Sejmu Śląskiego, jednak II wojna światowa spowodowała ich częściową ewakuację do Lwowa, skąd wróciły w 1942 roku. Inne fragmenty dokumentacji zostały przejęte przez Niemców na dworcu w Chrzanowie lub pozostały w budynku Urzędu Wojewódzkiego.

Pierwsza archiwizacja nastąpiła w 1946, a następne w 1948, 1950 oraz 1953. Zespół został uporządkowany i opracowany w 1976 roku przez prof. Edwarda Długajczyka, natomiast wniosek o wpisanie na listę UNESCO został przygotowany przez panie Katarzynę Słysz-Szczucką oraz dr Barbarę Kalinowską-Wójcik.

Protokół znajduje się w zasobie Archiwum Państwowego w Katowicach w zespole Sejm Śląski w Katowicach (zespół nr 12/17), sygn. 536. Zachęcamy do zapoznania się z jego treścią w serwisie https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/zespol/-/zespol/140283