Aktualności

Obdarzeni zaufaniem

Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej powstał w 1990 roku z połączenia kilku krajowych i zagranicznych organizacji kombatanckich. Jest największym tego rodzaju stowarzyszeniem zrzeszającym weteranki i weteranów Armii Krajowej oraz członków innych organizacji niepodległościowych, w tym działających również po zakończeniu II wojny światowej. Obecnie liczy ok 15 tysięcy członków, w tym ok. 10 tysięcy mających służbę w podziemiu, zrzeszonych w ponad 550 kołach terenowych. Mając świadomość upływającego czasu, kombatanci rozpoczęli szereg inicjatyw, których celem było zachowanie etosu, pamięci i historii dla następnych pokoleń Polek i Polaków. Jedną z tych inicjatyw są szkolne Kluby Historyczne im. Armii Krajowej, których najwięcej działa w Sosnowcu (w 2020 r. było ich 13). Sam Okręg Śląski liczy 11 kół, w których działa ponad 100 osób. Prowadzi szereg działań upamiętniających walkę członkiń i członków AK np. biorąc udział w uroczystościach, inicjujący budowy pomników i powstawanie tablic, publikacje popularnonaukowe i naukowe, pozyskując wspomnienia i relacje, a także współpracując z wieloma instytucjami kultury celem promocji dziejów największej podziemnej organizacji doby II wojny światowej. Przez ponad 30 lat Związek wytworzył i zgromadził szereg dokumentów świadczących o jego działalności. Wśród nich znaleźć można protokoły posiedzeń zarządów okręgu i kół, różnych komisji, w tym jednej najciekawszych pod względem potencjalnych badań – komisji historycznej. Stanowią one nieocenione źródła do badań nad ruchem kombatanckim po 1989 roku. Niemniej jak się wydaje największe znaczenie mają akta osobowe członków Związku, w których znajdziemy często konkretne przydziały służbowe, informacje o otrzymanych odznaczeniach, fotografie, życiorysy czy wspomnienia będące niezwykle istotnym elementem badań nad konspiracją, która ze swojego założenia wielu dokumentów nie mogła wytwarzać.Właśnie tego rodzaju materiały archiwalne stały się częścią zasobu Archiwum Państwowego w Katowicach, dzięki uprzejmości i zaufaniu ze strony Okręgu Śląskiego ŚZŻAK. Składa się na nie ok. 8,5 metra bieżącego akt z lat 1989-2011, w tym dokumentacji osobowej, posiedzeń Zarządu Okręgu i komisji (m.in. protokołów posiedzeń), kontroli podległych kół i oddziałów (m.in. Będzinie, Bielsku-Białej, Bytomiu, Chrzanowie, Głubczycach, Katowicach, Kędzierzynie-Koźlu, Kluczborku, Mysłowicach, Nysie, Opolu, Olkuszu, Raciborzu i innych), spraw dyscyplinarnych przed Sądem Koleżeńskim, a także własnych niskonakładowych wydawnictw. Swoistą perełkę stanowi spuścizna po Juliuszu Niekraszu (1909-1995) prawniku i badaczu dziejów konspiracji na terenie Okręgu Śląskiego AK, na którą składają się odznaczenia, własne publikacje oraz materiały warsztatowe z prac badawczych. Po opracowaniu przekazanych akt zostaną one udostępnione dla wszystkich zainteresowanych historią podziemia. Spotkanie zostało uświetnione przez wręczenie odznaczenia „Za Zasługi dla Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej” przyznanego naszemu Archiwum przez Zarząd Główny tej organizacji za otwartość i pomoc w zabezpieczeniu tak ważnych dla historii Polski i regionu materiałów. Prezes Jan Musiał wyraził nadzieje na kontynuowanie współpracy, deklarując możliwość przekazania kolejnych materiałów archiwalnych dokumentujących działalność Związku.